ווייל די ביסט נאך קליין

(פאר איך הייב אן וויל איך קלאר שטעלן. איך האב ליב יעדן איד, און איך האף און בעט דעם אייבערשטען אז מיר אלע זאלן זוכה זיין צו תשובה שלימה)

 

ווען איך בין געווען א כיתה א’ אינגל איז אין מיין חדר געווען א אינגעלע וואס ער איז געווען די גליקליכסטע פון אלע קינדער. דהיינו! זיין טאטע איז געווען א “הצלה מעמבער”. איך געדענק שוין נישט צו מ’האט דעמאלס גערופן די לעמפעלעך אזוי ווי די קינדער היינט רופן עס “בליצער” מ’האט עס גערופן דוכט זיך “טשערי לייט’ס” און וועמענס טאטע עס האט געהאט טשערי לייט’ס איז געווען א “רייסער” (אזוי רופן עס די קינדערלעך…)

 

גראדע איז דא א ברכה פון הימל פאר עסקנים אז הקב”ה העלפט זיי מיטן חינוך ווייל זיי געבן אוועק לייב און לעבן פאר א איד, און מ’זעהט בחוש אז רוב פון די וואס האבן זיך באמת אוועק געגעבן צו ראטעווען אידן האבן ב”ה שיין מצליח געווען מיטן חינוך יעזור ד’ הלאה.

איז אבער אין מיין חדר געווען א גרופע ביקשאט’ס וועלכע האבן נישט געקענט גענוג חלום’ן פון די בליצער’ס. איר פרעגט וועל איך מודה זיין אז כאטש עס ליגט מיר נישט גענוי אין זכרון בין איך זיכער אויך אויסגעגאנגען פאר קנאה אויף די טשערי לייט’ס און געחלום’ט ווען איך וועל שוין זיין א טאטע און האבן א לעלו אא”וו.

 

יארן האבן זיך גערוקט און אין כיתה ח’ אדער ווען, איז שוין די קנאה געווען מער אויף די רייכע קינדער וועלכע האבן געהאט די פולע ריסעסער מיט צוגעמאכטע פעקעלעך פאטעיטא טשיפ, נישט סתם אריין געגאסן א ברויני קעיק מיט פאטעיטא טשיפ פון א גרויסן זעקל. אין מיין חדר ספעציפיש זענען געווען 3 אזוינע מיוחסים צוויי זענען געווען בן יחיד’לעך מיט אויסגעצופטע בעקעלעך און איינער א זון פון א גראסערי קיפער וואס האט געהאט דעם לוקסוס. פיינע קינדער נאר פשוט א גוט מזל… (געדענקט! מ’פלעגט נישט געבן קיין סנעק אין חדר. מ’פלעגט אויסגיין פאר הונגער און קנאה אינאיינעם. אסאך מאל…)

 

ווען מ’איז שוין געגאנגען אין ישיבה קטנה האבן מיר בחור’לעך פלעין אנגעהויבן צו ארויף קוקן די בני עשירים אבער רוב רובא האבן שוין אויך געוויזן א רעספעקט און קנאת סופרים פאר די גוטע קעפ בתוכנו און דער קינדישער פארמעסט איז פארוואנדלט געווארן עטוואס צו א קנאת סופרים, וואס אין די ספה”ק שטייט דאך אז דאס איז די סיבה פארוואס השי”ת האט אונז געשאנקען די מדה פון קנאה.

 

ווען מיר זענען אריין אין ישיבה גדולה איז די קנאה אריבער צו “חתן ווערן” און אזוי אויך איז מער און מער דער עווערעדזש גוטער בחור געווארן דזשעלעס אויף די פיין לערנער’ס אא”וו.

שוין! ביז אהער האב איך אייך קיין נייעס נישט פארציילט, מערסטנסטייל האב איך אייך אפשר דערוועקט זכרונות צו וועלכע איר קענט ריפלעקטירן, און זיך דערמאנען צו אייער קנאה איז באשטאנען אין זיין א פייערלעשער אדער א באס דרייווער, אבער איך ציהל דאך אויף א נושא וואס איז יא וויכטיג צו פארשטיין, און לאמיר גיין א טריט אין ריכטונג פון תכלית.

 

צוריק קוקנדיג אנטפלעקט זיך נאך א קאפיטל פון אנדערע סארט בחורים וואס האבן נעבעך אויפגעהערט צו וואקסן (נישט אין סייז) ביי די 6 יאר אלט און ווי עלטער מיר זענען געווארן איז עס געווארן מער בולט אז דער גרויסער שטיקל פלייש וואקסט און וואקסט, און דער אדערל אין קאפ שרינקט און שרינקט און דער קאנטראסט דערקענט זיך שטערקער און שטערקער. דהיינו, דער מוח האט א געוויכט אינעם מענטש און איז תופס מקום פונקטליך לויט די סייז ווי עס איז פארגעשריבן פון אויבן, אויב אבער פלוצלינג שטעלט זיך דער מוח און עס וואקסט נישט בשעת אנדערע אברים וואקסן אין זייער אריגינעלען סדר, ווערט דער מענטש במשך הזמן . . . א מוח קטן!

יעצט פארשטייט איר שוין וואס דאס איז א מוח קטן? דער מוח ווערט נישט קלענער נאר עס הערט אויף וואקסן ביי א פריערדיגן גיל, ווען אלע אנדערע איברים וואקסן נאך יא! דאס אלעס איז עס און עס דארף נישט קיין גרויסע הסברים.

 

ווען איך קוק צוריק צו מיין יוגנט, און איך טרעף זיך מיט מיינע חברים און איך קוק ווי יעדער איז געפארן איש על מחנהו ואיש על דגלו, ווארפט מיר א אפשיין אויף די פאר די מיעוט פון חברים וואס זענען נעבעך געפארן ווייט אוועק פון זייער מקור און האבן זיך אנגעטשעפעט אין די געמיינע חברותות פאר וועם כלל ישראל איז אלעס שולדיג! איך קוק אויף די קאנטראסט צווישן דעם נארמאלן עווערעדזש אינגערמאן, וועלכער איז אויך דורך אסאך אין לעבן, און האט זיך געמוזט ספראווענען מיט זיינע פראבלעמען, און זיי דורך שוויצן ווי מ’זאגט אין אמעריקע “לייק עי מען”.

און דערנאך בליק איך אויף די אנדערע זייט מיינע געוועזענע חברים וועלכע האבן אנגענומען נעבעך די לינקע ליניע, און האבן זיך געגליטשט אן קיין אפהאלט, און איך זעה ווי אלע זייערע דורכמאכענישן האבן נישט נאר א סיבה נאר א שולדיגער אויך. דאס הייסט:

ווען איך האב אינוועסטירט אין א מולטי לעוועל מארקעטינג קאמפעני 1000 דאללער און עס אראפגעפלאשט כדרך כל המלמ קאמפעני’ס, בין איך אהיים און מיט ס’ווייב אויסגעשמועסט דעם דורכפאל, און זי האט מיר פארגעווארפן פארוואס איך האב זיך געלאזט נער’ן און איך האב געטענה’ט אז דער סעיל’ס מאן האט געמאכט א גוטן דזשאב, און פון צווישן אונזערע ויכוחים איז געבליבן, אז: איך האב דאס מאל געטון א פעלער וועלכע טאר מער נישט געטון ווערן, און אז מ’עמיר זיך לערנען אויפן טעות פון היינט און ווייטער.

לעומת זה מיין חבר’ל דער וואס זיין מוח האט געמאכט א שארט סטאפ ביי די 6 יאר האט אויך אינוועסטירט אין די זעלבע אינוועסטמענט סרוחה, און ער מיט זיין ווייב פון זעלבן עידזש האבן באשלאסן אז דער סעיל’סמען איז שולדיג, און מ’איז נאר געזעצן און מטכס עצה געווען וויאזוי מ’נעמט נקמה אין דעם פארדארבענעם סעילסמאן. יעצט, איך פארשטיי די רוגזה, אבער מיר זענען דאך אדאלט’ס און מיר ווייסן אדער דארפן עכ”פ וויסן וואס מיר האבן צו טון, און ווען מיר טוען עפעס אומאחריות’דיג איז עס דער שולד אויף אונז אליין כאטש עס איז דא אויף וועם צו ווארפן די שולד, ווייסן מיר אז מיט דעם וועל מיר אינערגעץ נישט אנקומען.

מיין חבר’ל האט אבער שוין א אלטע מכה, זיין מלמד איז געווען שולדיג פארוואס ער קען נישט קיין עברי, זיין מגיד שיעור איז געווען שולדיג פארוואס ער שטייט נישט אויף פארטאגס, און צום סוף איז זיין טאטע געווען שולדיג פארוואס ער איז אנטלאפן מיט איימיצן אן איבערלאזן א שפור, ביז ווען מ’האט אים געפונען, און געמאכט פאר א אזויגערופענעם בעל תשובה…

וואונדער איך מיך פארוואס מיין חבר’ל האט אלעמאל איימיצן צו באשולדיגן און איך נישט.

איך וואונדער מיך צו איז עס אז ביי אים איז טאקע כולו קודש, און אלע גרייזן זענען געמאכט געווארן ביי עקסידענט ווען ער איז פונקט געווען אין די ראנג חדר אין די ראנג טיים, אדער געהאט די ראנג עלטערן, און אזוי ווייטער…

פרעג איך פון א קלוגן איד וויאזוי קען מען וויסן דעם אמת? זאגט ער מיר אזוי: קוק וואס איז געווען פארדעם און לויט דעם וועסטו זעהן צו עס איז טאקע אזוי, און ער איז מיר מסביר מיט א משל.

א איד האט א קאר און עס איז געפארקט אין וויליאמסבורג, און דער קאר איז שוין נישט דאס ערשטע מאל געפארקט אין וויליאמסבורג, עס איז אלס דארט געפארקט, און דערפאר זעהט עס אויס ווי יעדע אנדערע געפארקטע קאר אין וויליאמסבורג. דהיינו? עס איז צוקראכט ביים באמפער ווייל זיין שכן האט געוואלט אריין פארקן נישט איין מאל און נישט צווייי מאל נאר אן א צאל מאל….

מאכט זיך א טאג און דער איד זיצט אין קאר גרייט ארויס צו גיין און מעכל זיין שכן פארקט אריין הינטער אים און גיט דעם געוויינליכן זעץ פון ארונטער און דער אידל גיט זיך א צושאקל און לויפט ארויס מיט א ברויזנדע מינע, די באנדיט! שרייט ער קוק וואס די האסט געטון מיט מיין קאר, קוק דעם באמפער האסט מיר עס חרוב געמאכט…

און דער אריינפארקענדער שכן שרייט מיט אייפער, חבר מיינער דיין קאר איז שוין געווען צוזעצט פון בעפאר איך האב סך הכל בטעות א קליינעם ריר געגעבן אבער די אלע גראנדיעזע זעצע’ס קומען פון יארן ארבעט….

וואס טוט דער בי”ד ווען אזא שאלה קומט פאר זיי? מ’נעמט אפיר עדותשאפט צו וויסן וויאזוי איז דער קאר געווען בעפאר דעם עפיזאד, אויב איז די באמפער שוין געווען צוקראכט און דער יעצטיגער האט נאר אויסגעגליכן א אלטן באמפ, פארשטייט דער שכל אז דער האט דא גארנישט געטון, אבער אויב איז עס געווען פארהעלטנסמעסיג שיין און יעצט געווארן צוקראכט איז ער שולדיג טאקע… (פארהערט מיך נישט חושן משפט, איך וויל נאר מאכן א פאוינט און עס נעמט שוין צו לאנג)

איז אזוי מיין טייערער חבר’ל: ווען איך קען דיך ווען נישט פון פארדעם און איך געדענק נישט דיינע לוסטיגע תאוות און קינדערישע מהלך המחשבה וואס מ’האט בשום אופן נישט געקענט זעצן ווייל עס איז געווען א מוח קטן אין א ריזיגן לאך, וואלט איך מיט דיר מודה געווען אז דער אדער יענער איז שולדיג, אויב אבער איז די מעשה אז איך קען דיך יא! און איך געדענק יא וויאזוי די האסט פארפראוועט דיינע יארן פארדעם, וויל איך דיך פרעגן:

וואס איז געווען א טאג פאר דיין מגיד שיעור האט דיך אויפגעפאראסקעט?

וואס איז געווען א טאג פאר דיין טאטע האט דיך מבזה געווען?

וואס איז געווען א טאג פאר די ועד הצניעות האט דיך “נישט שיין” באהאנדלט?

קענסט דיך אפשר דערמאנען וואיזוי די האסט אויסגעזעהן ווען עס איז נאך געווען גוט?

צו דעמאלס ביזטו געזעצן ביי די גמרא און געהאקט שטיקער אדער דעמאלס ביזטו אויך געווען דער ילד קטן, מיט א בארד?

איז נישט וואר אז די אלע באשולדיגטע זענען דיר נאר אריינגעפאלן אין נעץ צו זיין גוטע “תירוצים” פאר דיינע מעשים טובים?

נאר וואס דען? דער חילוק צווישן דיר מיט אונז אלע אנדערע פלעינע “שולדיגע” מענטשן איז אז מיר האבן גענומען ריספאנסיביליטי אויף וואס אונז האמיר געטון, און ווען מיר זענען באגאנגען א אומרעכט אדער געמאכט א טעות האבן מיר געדיעלט דערמיט ווי ערוואקסענע, און ביי דיר איז נישט שייך געווען אזא זאך ווי זיין שולדיג.

מיין טייערער חבר: די האסט דעם חלום פון זיין א לעלו קיינמאל נישט אויפגעגעבן, כאטש אין געוויסע פונקטן אין וועגשיידן אין לעבן האסטו ווען געדארפט כאפן דעם ווינק אז פון דא און ווייטער איז דאס מער נישט קיין עסק, האסטו דאס נישט געכאפט.

די מייט דיינע חברים, איש כפי מה”לעלו” האבן נישט באמערקט ווי צייט לויפט און ענקערע שאיפות און תאוות טוישן זיך נישט עס נעמט נאר אן אן אנדערן פנים צוליב דעם וואס דער קלעצל גוף וואקסט גרעסער און גרעסער און מאנט זיינס נאטורליך.

דער פראבלעם מיט דיינע תאות און שאיפות איז קיינמאל נישט געווען אז די האסט שוואכע השגות, עס איז ענדערש געווען דער פראבלעם פון דיינע עלטערן און מלמדים אדער מגידי שיעור אז זיי האבן עס באמערקט. ווער האט זיי געהייסן באמערקן? זיי האבן זיך עס אליינס אנגעווירטשאפט!

איי וועסטו פרעגן (איך פרעגן) פארוואס די אלע יארן ווען זיי האבן דיך געפיטערט, געלערנט, געטראגן אויף א גאלדענעם (אפילו א קופערנעם) טאץ, האסטו יא פארשטאנען אז זיי קומען דיר די וועלט, און ווען זיי האבן א ווארט אריינצורעדן טארן זיי נישט? ווי נעמט מען א הסבר אויף דעם? איך דארף נישט קיין הסבר! עס איז ביי מיר זייער שיין און קלאר פארענטפערט…

א מוח קטן אין א ריזיגן לעכל איז דער ענטפער…

ווען די האסט באשלאסן אז די ביזט א סאו קאללד “דראפ אוט” האסטו געמיינט אז מ’וועט דיך נאכלויפן און מ’וועט אננעמען דיין זייט ווייל דיין טאטע מאמע זענען שולדיג, ביזדערווייל די איינציגע וואס זענען דיך נאכגעלאפן ווי ווייט מעגליך זענען נעבעך אט די פארווייטאגטע טאטע מאמע וועלכע די באשולדיגסט מיט אלעם, די טאטע מאמע דיינע האבן אוועק געגעבן אלעס וואס זיי פארמאגן דיך צוריק צו ברענגען, די טאטע מאמע וואס האבן דיך יארן געגעבן זייער בלוט און לעבן, ווייל נאר זיי מיינען דיין טובה, אבער דיין מוח קטן האט דאס נישט פארשטאנען.

דאס איז וואס איך זעה ווען איך קוק צוריק אויף דיר און דיינס גלייכן. איך זעה א תירוץ אויף די גרויסע אומפארענטפערטע קשי’:

חבר’ל מיינער פארוואס ביזטו א דראפאוט?

תירוץ:

ווייל די ביסט נאך קליין!!!

חבר’ל מיינער פארוואס האסטו א קליין קאפעלע, ווען יעדער ארום דיר קוילערט זיך נעבעך פאר געלעכטער און דיינע עלטערן וויינען מיט זוידיגע טרערן אויף דיין גורל (זיי האבן שוין פארגעסן זייער אייגענעם גורל נעבעך)?

תירוץ:

ווייל די ביסט נאך קליין.

פארוואס טייערער חבר’ל מיינער האסטו באשלאסן אז נאכגעבן זיך אלע תאוות מיט חוצפה אפן און פרעך און פארפירן דיינע אייגענע ברודערלעך פון אידישן וועג איז דער תירוץ צו דיינע ליידענישן?

ניין נישט ווייל דיין טאטע האט דיך פארשעמט נאר וויייל:

ווייל די ביסט נאך קליין!!!

איך וויל אבער נישט ביי דעם ענדיגן, ווייל איך בין נישט סטופיד, און איך ווייס אז ליידער זענען דא פעלער ווען דאס קינד איז באמת אומשולדיג, און מ’האט שוין געהערט נעבעך פון פעלער ווי די עלטערן זענען שולדיג ל”ע. און איך ווייס אז עס איז אמת ווייל איך קען די עלטערן נעבעך און זיי זענען אלס קינד געווען פון די מוחות קטנות און עס האט זיך ליידער טראגיש טרענספארמירט, און איך גיי נישט אריין אין דעטאלן ווער עס איז שולדיג וויבאלד מ’רעדט דא נישט פון א ספעציפישן פאל.

עס איז קלאר אז ליידער זענען דא צווישן די פארפאלענע נשמות אזוינע וואס זענען נעבעך פראסט פשוט אוועק געכאפט געווארן פון אונז, און מ’האט זיי אוועקגענומען די ברירות, זאל זיי די זכות ביישטיין זיי זאלן קענען אמאל זיך צוריק קערן מתוך שמחה ואהבה.

אבער! די באוועגונג! די יוניאן! די התאחדות ה’דראפאוט’ס בכל שום וחניכא דאית לי’ צו איז עס STEPS צו איז עס GLITCHER”S באשטייט פון א כאפטע קינדער אויף וועם די קשי’ בלייבט אלס א גרויסער: וואס האט מיט אייך פאסירט?

און די תירוץ בלייבט אלס:

ווייל די ביסט נאך קליין….

בלייבט אונז נאר איבער צו וואונטשן: איר זאלט גרויס ווערן אן קיין שאדן פאר כלל ישראל און אן קיין שאדן פאר אייך אליינס, וואס דאס איז ליידער דער מציאות ווען איר קוקט צוריק אין די פארגאנגענהייט. וד”ל.